Donuk Omuz Tedavisi (Adhesive Capsulitis): Fizyoterapi ile İyileşme Rehberi

Omuzunuzu hareket ettirdikçe derin, yerleşmiş bir ağrı hissediyor, özellikle geceleri uykunuzdan uyanıyor ve kolunuzu yukarı ya da arkaya doğru kaldıramıyorsanız, Donuk Omuz (Adhesive Capsulitis) tablosu söz konusu olabilir. Bu durum çoğu olguda 12–24 ay sürebilen bir süreçtir.

Ancak iyi haber şu ki: Güncel bilimsel kanıtlar, evreye özel planlanmış fizyoterapi yaklaşımlarının süreci daha iyi yönetmeye, fonksiyonu geri kazanmaya ve kalıcı hareket kısıtlılığı riskini azaltmaya yardımcı olabildiğini göstermektedir.

Özet: Bu derleme, donuk omuz (adhesive capsulitis) tedavisinde
JOSPT Klinik Uygulama Kılavuzu (2013) ve güncel sistematik derlemeler
temelinde fizyoterapi yaklaşımlarını ele almaktadır.

Ancak iyi haber şu ki: Güncel bilimsel kanıtlar, evreye özel planlanmış Donuk Omuz Tedavisi Fizyoterapi yaklaşımlarıyla bu sürenin kısaltılabildiğini ve kalıcı hareket kısıtlılığının önlenebildiğini göstermektedir.

Bu uzmanlık temelli rehberde; donuk omuzun ne olduğunu, evrelerini, neden oluştuğunu ve APTA Klinik Uygulama Kılavuzu temelinde güçlü kanıt düzeyine sahip yaklaşımları bilimsel fizyoterapi perspektifiyle açıklıyorum.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz varsa hekim ve fizyoterapistinizle görüşmelisiniz.

Donuk Omuz Nedir? (APTA CPG’den Tanım ve Kriterler)

Donuk Omuz, omuz ekleminde ağrı ile başlayan ve zamanla hem aktif hem pasif hareket açıklığında (ROM) belirgin kısıtlılıkla ilerleyen bir klinik tablodur.

• Glenohumeral kapsül kontraktürü: Eklem kapsülünde başlayan iltihaplanma, zamanla fibrozis (sertleşme) ile sonuçlanır. Kapsül daralır, eklem hacmi azalır ve hareket ciddi şekilde kısıtlanır.
• Süreç: İlk aşamada ağrı baskındır; ilerleyen aşamada ağrı azalırken sertlik ön plana çıkar.
• Kimlerde daha sık görülür?
  • 40–65 yaş arası bireylerde
  • Kadınlarda biraz daha yüksek
  • Diyabet ve tiroit hastalığı olanlarda çok daha yüksek oranda görülür
• Bu nedenle donuk omuz yalnızca mekanik bir omuz problemi değil, sistemik faktörleri olan bütüncül bir tablo olarak ele alınmalıdır.(BKNZ)

Donuk Omuzun Evreleri – Tedavinin Anahtarı İrritabilite Modeli

Kılavuzlara göre Donuk Omuz Tedavisi mutlaka irritabiliteye göre yani ağrı duyarlılığına ve klinik evreye göre planlanmalıdır. Çünkü uygulanacak mobilizasyon, stretching ve egzersiz şiddeti tamamen evreye bağlıdır.

Evre 1 – Ağrılı Evre (0–3 Ay)

• Yüksek irritabilite
• Şiddetli ağrı, özellikle gece artışı
• Pasif ROM her yönde ağrılı
• Tedavi hedefi:
  • Ağrıyı azaltmak
  • Sinir sistemi duyarlılığını yatıştırmak
  • Grade I–II mobilizasyon + nazik hareketler

Evre 2 – Donma Evresi (3–9 Ay)

• Ağrı azalırken sertlik artar
• En belirgin kısıtlılık:
  • Dış rotasyon → Abduksiyon → İç rotasyon (kapsüler patern)
• Tedavi hedefi:
  • ROM’u artırmak
  • Skapular ritmi düzeltmek
  • Aktif yardımlı egzersiz + hafif stretching

Evre 3 – Çözülme Evresi (9–24 Ay)

• Ağrı minimaldir
• ROM doğal olarak geri dönmeye başlar
• Tedavi hedefi:
  • End-range stretching
  • Grade III–IV mobilizasyon
  • Motor kontrol + kuvvetlendirme

Donuk Omuz Neden Oluşur?

Donuk omuzun tam olarak neden ortaya çıktığı hâlâ %100 net değildir; ancak birkaç temel mekanizma üzerinde güçlü kanıtlar vardır:

Kapsül Fibrozisi (Ana Mekanizma)

• Glenohumeral eklem kapsülünde başlayan enflamatuvar süreç, zamanla fibrotik dokunun artması ve kapsülün kalınlaşıp daralması ile sonuçlanır.
• Bu süreç eklem boşluğunu küçültür, kapsülün elastikiyetini azaltır ve hareket sırasında ağrı + kısıtlılık oluşturur.

Skapular Ritmin Bozulması

• Omuz hareketi sadece top-yuva (glenohumeral) ekleminden ibaret değildir; skapula (kürek kemiği) ve torasik omurga ile birlikte bir hareket zinciri oluşturur.
• Donuk omuzda omuz eklemi hareket etmeyince, vücut bunu telafi etmek için skapulayı daha fazla hareket ettirir. Bu kompansasyon uzun vadede skapular diskinetikler (bozuk hareket paternleri) oluşturabilir.
• Skapulanın yeterli posterior tilt (geriye eğim) ve dış rotasyon yapamaması, ağrı ve kısıtlılığı daha da artırabilir.

(Fizyoterapi ağırlıklı, bilimsel derlemeler içerir)

Torasik Mobilite Düşüklüğü

• Üst torasik omurganın sert olması; omuz elevasyonu sırasında skapulanın, boynun ve gövdenin uygunsuz şekilde telafi etmesine neden olur.
• Torasik omurgadaki bu kısıtlılık, donuk omuzda rastladığımız “omuz yukarı kalkmıyor, gövde yan tarafa kaçıyor” paternini güçlendirebilir.

Diyabet ve Tiroit İlişkisi

• Diyabet ve tiroit hastalıklarında bağ dokusu metabolizması ve enflamatuvar süreçler değişir.
• Bu durum, kapsül fibrozisi ve donuk omuz riskini artıran önemli bir sistemik faktör olarak kabul edilir.

Donuk Omuzun Belirtileri

Donuk omuzun tipik belirtileri genellikle şu şekilde özetlenebilir:

• Derin, künt omuz ağrısı: Özellikle omuz ekleminin derininde hissedilen, çoğu zaman tam olarak “noktasal” tarif edilemeyen ağrı.
• Hareket kısıtlılığı:
  • Kolu yana kaldırma (abduksiyon)
  • Dış rotasyon (kolu yana alıp dışa doğru çevirme)
  • Elini sırtına götürme (iç rotasyon)
    hareketlerinde belirgin azalma.
• Günlük yaşam aktivitelerinde zorluk:
  • T-shirt veya kazak giyip çıkarma
  • Sütyen takma / çözme
  • Ceket giyme
  • Arabanın arka koltuğuna uzanma
    gibi hareketler ciddi şekilde zorlaşır.
• Gece ağrısı: Uyku sırasında ağrının artması, pozisyon değiştirmek için uyanma, etkilenen taraf üstte yatamama.

Donuk Omuzda En Etkili Tedavi Yöntemleri

Güncel klinik rehberler, donuk omuz tedavisinde manüel terapi + egzersiz temelli fizyoterapi yaklaşımlarını en güçlü kanıt düzeyinde önermektedir. Tedavi mutlaka kişinin evresine ve irritabilite düzeyine göre planlanmalıdır.

1. Manuel Terapi (Eklem Mobilizasyonu + Capsular Stretching)

Manuel terapi; ağrıyı azaltma, kapsül sertliğini modüle etme ve hareket açıklığını artırma açısından donuk omuzda yüksek kanıt düzeyine sahiptir.

• Yüksek irritabilite (erken dönem):
  • Nazik, kısa amplitüdlü Grade I–II mobilizasyonlar
  • Amaç: ağrı kontrolü, eklem yüzeyleri ve kapsülde mekanoreseptör uyarımı ile sinir sistemini sakinleştirmek.
• Daha düşük irritabilite (daha ileri evre):
  • Daha geniş amplitüdlü, hareket sınırında uygulanan Grade III–IV mobilizasyonlar
  • Amaç: kapsülün fibrotik kısımlarına kontrollü, tolere edilebilir bir germe uygulayarak gerçek ROM kazanımı sağlamak.
• Posterior–inferior glide önemi:
  • Donuk omuzda sıklıkla arka ve alt kapsül daha fazla sertleşir.
  • Posterior ve inferior glide yönünde yapılan mobilizasyonlar; dış rotasyon, abduksiyon ve el arkaya uzanma hareketlerini iyileştirmede kritik rol oynar.
• Torasik mobilizasyonun eklenmesi:
  • Üst torasik eklemlere uygulanan mobilizasyon/manipülasyon; omuz elevasyonunda daha iyi bir orta hat ve postür desteği sağlar, skapula üzerindeki yükü dengeler.

2. Egzersiz Tedavisi (İrritabiliteye Göre Dozlanmış)

Egzersiz tedavisi, donuk omuzda her evrede vazgeçilmezdir; ancak hangi egzersizin ne şiddette ve hangi aşamada uygulanacağı mutlaka kişiye özel planlanmalıdır.

Yüksek irritabilite (ağrılı evre):

• Ağrısız veya minimum ağrılı aralıkta yapılan:
  • Pendulum egzersizleri (nazik salınımlar)
  • Hafif izometrik kasılmalar (omuzu hareket ettirmeden kası hafif sıkma)
• Amaç: eklemi “uyandırmak”, dolaşımı artırmak, ancak ağrıyı provoke etmemek.

Orta irritabilite (donma evresi):

• Aktif yardımlı ve aktif ROM egzersizleri
• Hafif dirençli kuvvetlendirme (özellikle rotator cuff ve skapular kaslar)
• Skapular kontrollü hareketler:
  • Skapular retraksiyon (küreği hafifçe geriye çekme)
  • Hafif posterior tilt ve depresyon çalışmaları

Düşük irritabilite (çözülme evresi):

• Uzun süreli end-range germe (stretching) teknikleri
• Hareket sonuna yakın konumda, tolere edilebilir düzeyde “hafif yanma” hissiyle sürdürülen kapsül germe egzersizleri
• Tüm yönlerde aktif ve dirençli egzersizler ile omuz kas kuvveti ve dayanıklılığı yeniden inşa edilir.

Skapulotorasik ritim eğitimi:

• Skapulanın üç boyutlu hareketini kontrol etmeye yönelik egzersizler:
  • Retraksiyon + hafif depresyon
  • Posterior tilt ve yukarı rotasyon paternleri
• Amaç: omuz hareketi sırasında skapulanın “fazla kasılmadan, dengeli ve akıcı” biçimde hareket etmesini sağlamak.

Donuk omuz ev egzersizleri için özel sayfamıza bakabilirsiniz.

3. Torasik ve Cervicothoracic Bölgeye Yönelik Yaklaşımlar

• Üst torasik omurga sertliği, omuz elevasyonu sırasında gövdenin yana devrilmesi veya boynun aşırı ekstansiyonu gibi kompansasyonlara yol açabilir.
• Torasik mobilizasyon, yumuşak doku teknikleri ve postür egzersizleri ile:
  • Omuz kuşağı daha nötr ve dengeli bir konuma taşınır.
  • Skapulanın toraks üzerindeki hareketi daha sağlıklı bir patern kazanır.
• Boyun ve servikotorasik geçiş bölgesinde de gerektiğinde mobilite ve stabilite çalışmaları eklenir.

4. Fiziksel Modaliteler (Destekleyici Araçlar)

• Sıcak uygulama, TENS vb. modaliteler donuk omuzda ana tedavi değil, destekleyici araç olarak düşünülmelidir.
• Özellikle egzersiz öncesi hafif ısı uygulaması, kas ve kapsül dokusunun rahatlamasına yardımcı olabilir; ancak tek başına kalıcı sonuç sağlamaz.

Donuk Omuz Ne Kadar Sürede Geçer?

Donuk omuzun doğal seyri genellikle 12–24 ay arasında bildirilir. Bazı bireylerde daha kısa, bazılarında daha uzun sürebilir.

• İyi haber: Çoğu kişide süreç sonunda ağrı önemli ölçüde azalır, fonksiyon büyük oranda geri döner.
• Önemli nokta: Erken dönemde başlanan, irritabiliteye göre dozlanmış fizyoterapi programı bu süreci kısaltabilir, hareket kaybını sınırlayabilir ve günlük yaşam kalitesini belirgin şekilde iyileştirebilir.

Evde Donuk Omuz Egzersizleri: Evreye Göre Güvenli Program (Fizyoterapist Gözetiminde)

Ev egzersizleri mutlaka fizyoterapistinin değerlendirmesi ve yönlendirmesiyle planlanmalıdır. Aşağıdaki örnekler, sık kullanılan genel prensipleri anlatmak içindir:

• Pendulum egzersizi (yüksek irritabilite):
  Öne doğru hafifçe eğil, etkilenen kol serbestçe aşağı sarkarken gövdeni küçük daireler çizecek şekilde hareket ettir. Hareket omuzdan değil, gövdeden gelmelidir; ağrısız veya hafif rahatsızlık düzeyinde olmalıdır.(30–60 sn, günde 2–3 kez)
• Walk-out external rotation (orta irritabilite):
  Dirseğini 90° büküp yanına al, bir sopa/çubuk veya duvar desteğiyle kolunu nazikçe dış rotasyona getir. Zorlama yok; hafif gerilme hissetmen yeterli.(8–12 tekrar, 1–2 set)
• Towel stretch – el arkaya uzanma (orta–düşük irritabilite):
  Havluyu iki elinle tutup sırtının arkasında bir elini yukarı, diğerini aşağı konumlandır. Üstteki el ile havluyu nazikçe yukarı/aşağı çekerek alttaki kolun iç rotasyonunu ve el arkaya uzanma kapasitesini artırırsın.(20–30 sn, 3 tekrar)
  
• Wall slides:
  Yüzün duvara dönük veya sırtın duvara yaslı şekilde, ellerini duvar boyunca yukarı doğru kaydırarak kontrollü bir elevasyon yap. Skapulanın kontrolünü koruyarak, bele boşluk vermeden yükselmeye çalış.
• Skapular duruş çalışmaları:
  Ayakta veya otururken omuzlarını yukarı kaldırmadan, kürek kemiklerini hafifçe birbirine yaklaştırıp aşağı doğru çekmeyi (retraksiyon + depresyon) nazikçe uygula. Amaç, “dik durma”yı zorlamak değil; skapulayı nötr ve destekleyici bir pozisyona getirmektir.

Egzersiz sırasında keskin, bıçak saplanır tarzda ağrı veya belirgin kötüleşme hissedersen mutlaka fizyoterapistine haber vermelisin.

Ne Zaman Profesyonel Yardım Alınmalı?

Aşağıdaki durumlarda fizyoterapist ve/veya uzman hekim değerlendirmesi geciktirilmemelidir:

• 3 aydan uzun süredir devam eden ve giderek kötüleşen omuz hareket kısıtlılığı
• Şiddetli gece ağrısı ve uykudan uyandıran ağrı
• Omuz hareket kısıtlılığının doğrudan travma (düşme, çarpma, kaza) sonrası başlamış olması
• Omuz ağrısına eşlik eden:
  • Kolda/elinde uyuşma, karıncalanma
  • Güç kaybı
  • Boyundan kola yayılan radiküler ağrı
    gibi nörolojik belirtiler

Bu bulgular, sadece donuk omuz değil; omuz çevresi başka yapılar veya servikal omurga kaynaklı ek sorunlar olabileceğini düşündürür.

Donuk Omuzda Fizyoterapi Nasıl Yardımcı Olur?

Bilimsel kılavuzlar, donuk omuzda aktif ve hedefe yönelik fizyoterapinin en etkili yaklaşımlardan biri olduğunu gösteriyor. Fizyoterapi sürecinde:

• Detaylı değerlendirme yapılır:
  • Hangi evrede olduğun
  • İrritabilite (ağrı duyarlılığı) düzeyin
  • Skapular ritmin ve torasik postürün
  • Boyun ve sinir sistemi katkısının olup olmadığı
    test edilir.
• Manuel terapi uygulanır:
  • Glenohumeral eklem mobilizasyonları
  • Kapsül germe (capsular stretching)
  • Gerektiğinde torasik ve servikotorasik bölgeye yönelik mobilizasyonlar
• Skapular motor kontrol eğitimi verilir:
  • Skapulanın ne zaman, ne kadar ve hangi yönde hareket etmesi gerektiği sensörimotor egzersizlerle yeniden öğretilir.
• Kişiye özel egzersiz programı planlanır:
  • Evreye ve irritabiliteye uygun hareket açıklığı egzersizleri
  • Kuvvetlendirme, dayanıklılık, postür egzersizleri
  • Evde sürdürülebilir ve güvenli bir program oluşturulur.
• Günlük yaşam uyarlamaları anlatılır:
  • Ağrıyı artıran pozisyonlardan kaçınma
  • Omuzu tamamen korumak yerine kontrollü şekilde kullanma
  • İş ve spor aktivitelerine dönüş için kademeli planlama

Sonuç

Donuk omuz, uzun seyirli ama yönetilebilir bir klinik tablodur. Doğru tanı, evreye uygun fizyoterapi ve sabırlı bir süreç yönetimiyle:

• Ağrı azalabilir,
• Hareket açıklığı geri kazanılabilir,
• Günlük yaşam aktivitelerine güvenle dönüş mümkün olabilir.

Eğer omuz hareketlerin belirgin şekilde kısıtlandıysa, gece ağrın varsa veya giyinmek, arkaya uzanmak gibi basit hareketler bile zor geliyorsa; bir fizyoterapistten profesyonel değerlendirme alman, süreci kısaltmana ve daha kontrollü yönetmene yardımcı olabilir.

“Bu içerik, Fzt. Sefa Göben tarafından, güncel omuz klinik uygulama kılavuzları ve bilimsel yayınlar temel alınarak hazırlanmıştır. İçerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize ve fizyoterapistinize başvurmalısınız.”

Kaynakça:

• Kelley MJ, Shaffer MA, Kuhn JE, et al. Shoulder Pain and Mobility Deficits: Adhesive Capsulitis. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy (JOSPT), 2013.
• Page MJ, Green S, Kramer S, et al. Manual therapy and exercise for adhesive capsulitis. Cochrane Database of Systematic Reviews.
• Zreik NH, Malik RA, Charalambous CP. Adhesive capsulitis of the shoulder and diabetes: a meta-analysis. BMJ Open, 2016.
• Kibler WB, Sciascia A, Wilkes T. Scapular Dyskinesis and Its Relation to Shoulder Pain. British Journal of Sports Medicine (BJSM), 2013.
• Boyles RE, Ritland BM, Miracle BM, et al. The short-term effects of thoracic spine thrust manipulation on shoulder pain. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 2009.

DAHA FAZLA OKUMAK İÇİN

Omuz Sıkışma Sendromu Tedavisi (RCRSP): 2025 Bilimsel Tedavi Rehberi